Tekst: Annelies Buit
Beeld: RDJ AV, De Ark
Dit artikel verscheen in Kerkmagazine jaargang 16, nummer 3 van september 2025.
Het artikel is ook in PDF te lezen.
Als de acht jaar oude geluidsinstallatie van de Ark de sound van het combo niet langer goed uit de speakers krijgt, wordt het tijd voor nieuw geluid.
Een luidspreker, die rondzingt als je de microfoon aanzet. Een complex geluidspaneel met tientallen schuifjes en knoppen. Tig kabels, helemaal in de knoop.
Het zijn situaties die Ronald de Jeu al in tientallen kerken heeft gezien: ingewikkelde geluidsinstallaties die niet gebruiksvriendelijk zijn, waardoor de kwaliteit van het geluid te wensen overlaat.
Vervangen en vernieuwen
En dat terwijl geluid ontzettend belangrijk is als je een dienst bezoekt en alles wilt meebeleven. Van spraak tot muziek, zowel in de kerkzaal als thuis, in een online uitzending.
De Jeu is eigenaar van RDJ AV, een bedrijf dat audiovisuele installaties installeert bij onder andere kerken. Afgelopen september vernieuwde zijn bedrijf de geluidsinstallatie in de Hervormde kerk De Ark in Ede.
De luidsprekers voorin de kerk werden vervangen en verplaatst. In de twee bijzalen kwamen nieuwe speakers. De meeste apparatuur werd vernieuwd, waaronder de versterker en de microfoons. Er werden nieuwe kabels aangelegd en het bedieningspaneel werd vervangen.
Combo’s
Dat was nodig, zegt Johan de Man, die vanuit De Ark het technische deel van het project begeleidde. Het oude systeem was nog maar acht jaar in gebruik, maar voldeed niet meer.
De Man: “Het belangrijkste probleem was de betrouwbaarheid en kwaliteit van het systeem, vooral als er muziek wordt gemaakt. In de laatste jaren kwamen er meer instrumenten bij. We gebruiken niet alleen het orgel, er zijn uitgebreide combo’s, ook met slagwerk.”
Het lukte niet om het geluid van al die instrumenten mooi uit de speakers te krijgen, zegt De Man, zelf basgitarist in een van de combo’s. “Sommige frequenties van de basgitaar werden niet ondersteund door de speakers.”
Ook de plek van de speakers was niet goed. Ze hingen aan de wand, aan beide kanten van het podium voorin de kerk. De Man: “Als combo stonden we te spelen voor de speakers.”
Nu hangen de nieuwe speakers aan het plafond en verder naar voren, zodat de muzikanten er nu achter staan. Resultaat: : een helderder en directer geluid in de kerkzaal.
Exacte plek
Het bepalen van de exacte plek van de nieuwe speakers was voor De Jeu de grootste uitdaging binnen dit Edese project. “Iedere kerkganger moet het geluid heel direct uit de boxen kunnen horen, zonder dat er objecten tussen zitten die het geluid terugkaatsen.”
De Jeu sloeg aan het puzzelen. De boxen moesten zo laag hangen, dat het geluid ook de bijzalen met verlaagd plafond achterin de kerk direct zou bereiken. Tegelijk mocht de linker speaker niet al te veel naar links hangen, voor een deel van de zitplekken zou het orgel het geluid uit de speakers tegenhouden. Te veel naar rechts kon ook niet, dan zou de speaker voor de beamer hangen.
Het luisterde allemaal nogal nauw, maar het lukte. Op elke plek in de kerkzaal en de bijzalen, geniet de bezoeker nu van direct en verstaanbaar geluid, weet De Man.
Kerkradio
Voor de luisteraar thuis, via Kerkdienstgemist, kwamen er twee sfeermicrofoons te hangen, die het zaalgeluid opvangen. De Man: “Dat geeft de luisteraar thuis veel meer de beleving van de kerk, de sfeer in de kerk komt zo beter over.”
Voor het geluid in de twee afsluitbare bijzalen – één links en één rechts achter de grote kerkzaal – zijn de boxen voorin de kerk alleen niet genoeg. De Jeu: “De bijzaal heeft een verlaagd plafond. Ik bespaar je het natuurkundige verhaal, kort gezegd valt in een vernauwde ruimte hoog geluid weg. Dat vraagt om extra ondersteuning.” Daarom kreeg elke bijzaal nog een twee extra luidsprekers.
Weinig knopjes
Naast de kwaliteit van het geluid, was gebruiksvriendelijkheid van het systeem beneden peil, zegt De Man. “Veel verschillende gemeenteleden gebruiken het audiosysteem en er waren veel instelmogelijkheden.”
De vele schuifjes en knopjes zorgden voor onoverzichtelijkheid. En ook: gedoe met het geluid. Microfoons die per ongeluk uitstaan, piepende speakers en een predikant die je hard mee hoort zingen met een psalm. Er was behoefte aan een degelijk, gebruiksvriendelijk en robuust bedieningssysteem.
Voor De Jeu betekent dat: zo min mogelijk knopjes en schuifjes, zoveel mogelijk standaardiseren en automatiseren. Alle nieuwe apparaten staan nu achterin de kerk, in een grote zwarte kast die meestal op slot zit. De meeste apparaten hebben geen knoppen en waar die er wel zijn, zijn ze gelockt.
De Jeu: “Je kunt nergens aan draaien of op drukken en ook niet per ongeluk het systeem of het geluid uitzetten.”
Powerknop
Het enige waar de verantwoordelijke voor het geluid tijdens de dienst mee te maken heeft, is een centraal paneel op de geluidstafel achterin de kerkzaal. Met acht drukknopjes en een draaiknop is al het geluid te bedienen. De Man laat zien hoe makkelijk het is: “Voor een eenvoudige dienst zonder combo hoef je maar drie knoppen in te drukken: de powerknop om het systeem aan te zetten, de knop waarmee je de microfoon voor de afkondigingen aanzet en de knop waarmee je de headset voor de predikant aanzet.”
Automatisch ingeregeld
Zo’n tachtig procent van het geluid is door RDJ AV automatisch ingeregeld. Zo staan de microfoons automatisch aan en gaat de microfoon van de predikant vanzelf uit als de kerkgangers zingen. De draadloze microfoons kunnen ook in zangstand worden gezet. Dan blijven ze wel aan tijdens het zingen en hoor je de zanger of zangeres.
Verder kan met één druk op de knop de uitzending voor thuis worden ingeschakeld. Een andere knop zorgt ervoor dat het geluid in de bijzalen aan wordt gezet. De microfoons zelf hoeven niet aan en uit te worden gezet met een schijfje onderop, zegt De Jeu: “Als je de microfoon niet gebruikt en in de oplader zet, gaat deze automatisch uit. Wanneer je de microfoon voor gebruik uit de oplader haalt, gaat hij vervolgens vanzelf weer aan.”
Met de draaiknop op het paneel kan het geluid uit de microfoons harder en zachter worden gezet. “Een klein beetje maar”, benadrukt De Jeu. “En in de zachtste stand, staat de microfoon nog steeds aan. Zo voorkom je dat je het geluid helemaal uitzet als je per ongeluk te ver naar links draait.”
Als er een combo speelt en er meer nodig is, dan maakt de geluidsman gebruik van een extra mengpaneel. De Jeu: “Dat kan heel goed samen gaan met alles wat al door ons gestandaardiseerd is.”
Die ene knop
Doordat bijna alles automatisch gaat, hebben geluidsmensen en kosters er geen omkijken meer naar. De Jeu: “In kerken waar ik kom, zie ik regelmatig kosters die ruim voordat de dienst begint al in de kerk zijn, om te testen of het geluid het goed doet. Met ons systeem hoeven ze zich daar geen zorgen over te maken, ze weten dat het systeem alles voor hen regelt.”
Terwijl De Jeu alles het liefst zo simpel mogelijk houdt en knopjes die niet nodig zijn weghaalt, krijgt hij toch vaak verzoeken om die ene knop of die ene instelling nog toe te voegen. “Technici in de kerk willen dan toch het geluid zelf nog wat bij kunnen regelen.”
Hij snapt dat wel. Vaak zijn de ervaringen van kerken met geluid niet zo goed, en moeten technici tijdens de dienst nog aan de bak om de verstaanbaarheid te optimaliseren door bijvoorbeeld de hoge tonen weg te poetsen.
De Jeu: “Dat komt omdat het geluid dan niet goed ingeregeld is. Als een kerk dat door een professional laat doen, die geluiden goed mengt en uitbalanceert, dan zijn die extra knopjes en schuifjes om zelf nog te gaan bijstellen helemaal niet nodig.”
Daarnaast krijgt hij regelmatig de vraag of het mogelijk is het geluid via een tablet te regelen. Ook dat raadt hij af: “Vroeg of laat is je tablet leeg vlak voor de dienst, en dan kun je helemaal niks meer. Bovendien zijn er voortdurend software-updates. Op oudere tablets werkt de software op een gegeven moment niet meer. Dan is de leverancier nodig om alles weer aan de praat te krijgen.”
Duurder beter
Naast gebruiksvriendelijkheid kiest De Jeu ook voor kwaliteit. “We werken met goede apparatuur. Dat is duurder in aanschaf, maar je hebt er langer plezier van.” Hij probeert apparatuur met ventilatoren te vermijden. “In goedkope apparaten staan ventilatoren keihard staan te blazen. Daarnaast verzamelen ventilatoren stof en dat betekent meer onderhoud.”
Met mooie boxen en topapparatuur, heb je nog niet per se goed geluid. De Jeu: “Zelfs de beste spullen hebben inregeling nodig.” En dus besteedt hij veel tijd aan het in evenwicht brengen van de verschillende geluidsbronnen en het afstellen van geluidsinstellingen.
“We zijn een week bezig: we beginnen op maandag met het vervangen en inregelen en zijn op donderdag, binnen een week, helemaal klaar. Zo klinkt op zondag alles vanaf het eerste woord perfect.”
Natuurlijk zijn er nog weleens wat dingen die daarna nog aangepast moeten worden. De Jeu: “Op zondag ben ik – of een van mijn collega’s – erbij om te horen hoe het geluid klinkt in een volle kerkzaal, op de ringleiding en op de uitzending. Als het nodig is kunnen we daarna nog wat aanpassingen doen.”
Zo moest voor de Ark het geluid voor de thuisuitzending nog wat beter in balans worden gebracht: het geluid van het orgel klonk te hard, dat van de zang te zacht.
35.000 euro
De kosten voor het hele project bedroegen circa 35.000 euro. De Man: “Dat geld kwam deels uit de kas van het college van kerkrentmeesters, de overkoepelende organisatie van de zes Hervormde wijkgemeenten in Ede. Een ander deel kwam uit de kas van onze eigen kerk.”
Niet al het werk werd door RDJ AV gedaan. Om kosten te besparen, pakten kerkleden zelf werk op. Zo besteedde een grote groep vrijwilligers drie avonden aan het lostrekken van de oude kabels, het aanleggen van nieuwe kabels en het netjes wegwerken van al die kabels in een kabelgoot.
Een gemeentelid maakte het audiomeubel, dat sinds drie weken achter in de kerk staat. De Man: “Tot die tijd stonden het paneel en de mengtafel op een gewone tafel. Dat zag er niet uit, alle kabels hingen los.”
Typisch iets dat De Jeu weleens irriteert: “Ik zie in kerken vaak kabels die over muren lopen, kabels die maar neergegooid zijn, een grote spaghetti. Ik houd van strak en netjes. Apparatuur moet zo min mogelijk opvallen en afleiden.”
Hergebruik
Waar mogelijk gebruikte De Ark oude apparatuur opnieuw. Zo is de subwoofer, die de lage tonen weergeeft, niet vervangen. Net als de installatie van het combo, waarop de muzikanten hun instrumenten inprikken. Een deel van de kabels is hergebruikt en de oude versterker is verplaatst naar het jeugdhonk.
Omdat de oude speakers nog maar acht jaar oud waren, verkocht De Ark ze aan De Jeu, die ze vervolgens weer verkoopt aan een andere kerk, waar ze beter passen.
De Jeu: ”We maken graag duurzame keuzes en zoeken nieuwe bestemmingen voor gebruikte apparatuur.”
De Man is heel blij met het nieuwe systeem, al houdt hij nog wel wat te wensen over. “We wilden ook graag video meenemen in dit project, maar dit had minder prioriteit en zou tot hogere kosten leiden.”
Volgens De Jeu is het slim dat De Ark beeld en video lostrok van het geluid. “Alles tegelijk vraagt om een serieuze investering. Dat leidt soms tot goedkopere apparatuur van mindere kwaliteit. Dat is jammer en op lange termijn kostbaarder: goedkopere apparaten gaan minder lang mee geven vaker problemen. Wij denken graag met kerken mee over hoe ze de kosten op lange termijn zo laag mogelijk kunnen houden.”
Gemeente:
De Arkgemeente is een wijkgemeente binnen de Hervormde Gemeente Ede, in en rondom de wijken Veldhuizen en Klaphek. www.hervormdede.nl
Geluid:
RDJ AV B.V.
www.rdj-av.nl
